Ang wikang Bikol ay ginagamit ng mga Bikolano sa Rehiyon ng Bikol, partikular sa Albay, Camarines Norte, Camarines Sur, Catanduanes, Masbate, at Sorsogon. Ito ang opisyal na wika ng buong rehiyon, ngunit may iba pang mga wika na sinasalita ng iba’t ibang grupo dito. 

Sa Camarines Norte, karaniwan ang paggamit ng Tagalog at Manide. Sa Camarines Sur naman, na karaniwan matatagpuan ang iba’t ibang grupong Agta, makikita ang paggamit ng Agta Isaróg, Agta Irigá, Agta Irayá, at Rinkonáda. Madali ring natututunan ng mga Bikolano ang Filipino at Ingles bilang mga wikang ginagamit sa pagtuturo sa mga paaralan.

May iba’t ibang varayti ng wikang Bikol tulad ng Bikol Catanduanes, na may impluwensya ng Bisaya, sinasalita ito sa mga bayan ng Panganiban, Viga, Bagamanoc, Pandan, Payo, at Caramoran sa Catanduanes. Tinatawag ang mga nagsasalita nito ayon sa kanilang pinagmulan, tulad ng Payonhón para sa mga taga-Payo at Panganibánon para sa mga taga-Panganiban. Ang Bikol Miraya naman ay sinasalita sa mga bayan ng Libon, Polangui, Oas, Ligao, Pio Duran, Jovellar Guinobatan, Camalig, at Daraga sa Albay; at sa Pilar at Donsol sa Sorsogon. May mga katutubong tawag din sa mga nagsasalita nito batay sa kanilang bayan, tulad ng Kamaligényo para sa mga taga-Camalig at Daragényo para sa mga taga-Daraga. Ang Bikol Sorsogon, na may impluwensiya ng Waray, ay sinasalita sa lalawigan ng Sorsogon. Tinatawag din ang mga nagsasalita nito ayon sa kanilang bayan tulad ng Gubatnón para sa mga taga-Gubat at Irosín-Bíkol para sa mga taga-Irosin.

Ang wikang Hiligaynón, na tinatawag ding Ilonggo, ay isang wikang austranesyano na ginagamit sa Kanlurang Visayas partikular na sa lalawigan ng Aklan, Antique, Capiz, Iloilo, Guimaras, at Negros Occidental. Ginagamit din ang wikang ito sa Romblon, ilang bayan sa Mindoro, sa Mindanao partikular sa Korondal City, Maguindanao, Sultan Kudarat, Timog Cotabato, at sa ilang bahagi ng Hilagang Cotabato.

Sinasalita ito bilang pangalawang wika ng mga Karay-a sa Antique, mga Aklanon, Malaynon sa Aklan, at ng mga Capizonon sa Capiz. Katangi-tangi ito sa karamihan ng mga wika sa Pilipinas dahil sa sing-song intonation na katulad ng Italyano, partikular sa Bacolodnon na diyalekto. 

Maituturing na nauugnay ito sa wikang Cebuano at Tagalog. Miyembro ito ng pamilya ng wikang Bisaya at miyembro din ito ng subfamily ng wikang Indones ng pamilya ng mga wikang austranesian. Katulad ng Cebuano at Tagalog, may malawak na ugnayan ito sa mga wikang sinasalita sa Indonesia, Formosa, Malaya, at mga Isla ng Pasipiko.

Tulad ng sa maraming iba pang wika sa Pilipinas, makikita ang impluwensiyang Espanyol sa maraming mga salitang hiram na isinama sa leksikon ng Hiligaynon. 

Ibalóy ang tawag sa katutubong wika ng pangkating Ibalóy, isa sa mga pangunahing grupong etnolingguwistiko na matatagpuan sa lalawigan ng Benguet sa rehiyon ng Cordillera. Matatagpuan ang malaking bahagi ng populasyong Ibalóy sa timog-silangang bahagi ng nasabing lalawigan, lalo na sa mga bayan ng Kabayan, Bokod, Sablan, Tublay, La Trinidad, Tuba, at Itogon, gayundin sa katimugang bahagi ng Kapangan at sa ilang bahagi ng Atok. Sa iba’t ibang salinlahi at konteksto, tinatawag din ang pangkat na ito sa mga alternatibong pangalan tulad ng Ibadóy, Inibalóy, Benguet-Igorot, at Igodór, na nagpapahiwatig ng pagkakaiba-iba ng pagtukoy sa kanila batay sa heograpiya at kasaysayan ng rehiyon.

Bagamat buong wikang may sariling bokabularyo at gramatika, walang naisulat na tala ng Ibaloy sapagkat oral o pasalita ang pangunahing tradisyon ng rehiyon. Dahil rito, kakakitaan ng makulay na oral na tradisyon ang mga Ibaloy lalo na sa kanilang mga awit o Ba-diw kung tawagin, Budikay o bugtong, mga ritwal at seremonya (Cuilan, 2023). May malalim na paniniwala sa mga diyos ang mga Ibaloy na kung kanilang tawagin ay Kabunyan at mga espiritu ng kapaligiran tulad ng amdag (sa hangin at himpapawid), ampasit (sa mga kweba), at pinad-e ng (sa kagubatan) at sila ay nagiging tampok sa nilalaman ng kanilang mga ritwal (Clark, 2021). Malaking hamon sa wikang Ibaloy and pagbaba ng dami ng mga gumagamit nito dahil kaunti na lamang din ang nagpapasa nito sa bagong henerasyon. Maituturing na itong endangered sapagkat karamihan din sa mga naninirahan sa probinsya ay nagsimula nang mas gamitin ang wikang Ingles, Tagalog at iba pang mga wika (Anton, 2010).

Sa kasalukuyan, kadalasang kasabay ng iba pang mga wika ang paggamit ng wikang Ibalóy.. Bilang bahagi ng isang multilingual na lipunan, malawakang ginagamit ng mga Ibalóy ang Ilokáno bilang lingua franca o tulay na wika sa ugnayan sa mga karatig-pangkat at komunidad. Kalakip nito, ginagamit din ang Filipino at Inglés sa mga pormal na domeyn gaya ng edukasyon, pamahalaan, at midya. Kadalasang nakukuha ang kaalaman sa Filipino at Ingles  sa pamamagitan ng pormal na edukasyon at sa patuloy na eksposyur sa telebisyon, radyo, internet, at iba pang midya, na siyang unti-unting nakakaapekto sa katayuan ng mga katutubong wika sa rehiyon.

Hindi lamang  kasangkapan ng komunikasyon ang wikang Ibaloy kundi  sisidlan ng kasaysayan, karunungan, at pagkakakilanlan ng sinaunang pamayanan sa kabundukan ng Cordillera.  Nangangahulugan ng pagpapanatili sa mayamang pamana ng ating mga katutubong kapatid ang pangangalaga sa wikang ito.

Ang Ilokano ay isa sa mga pangunahing wika sa Pilipinas at pangatlong pinakamalaking wika sa bilang ng mga tagapagsalita. Ito ang lingua franca sa Hilagang Luzon at ang pangunahing wika sa mga lalawigan ng Ilocos Norte, Ilocos Sur, La Union, Abra, Pangasinan, at Cagayan. Ginagamit din ito sa buong rehiyon ng Lambak ng Cagayan at Cordillera Administrative Region bilang lingua franca. 

Tinatawag ng mga Ilokano ang kanilang wika at grupo sa parehong pangalang “Ilokano,” bagaman ginagamit din ang mga terminong “Ilóko” o “Ilúku” sa labas ng kanilang komunidad. Ang Ilokano ang unang wikang natutuhan ng mga batang Ilokano, at karaniwan itong nananatili bilang kanilang pangunahing wika hanggang sa pagtanda kahit na matuto sila ng ibang wika tulad ng Filipino at Ingles, na karaniwang natututunan sa paaralan.

Ang wikang Iní, na tinatawag ding Romblománon, ay wika ng mga Romblománon sa bayan ng Romblon, San Agustin, Magdiwang, San Fernando, at Cadidiocan sa lalawigan ng Romblon. Ginagamit din ito sa ilang bahagi ng Oriental Mindoro at sa bahaging hilaga ng Panay. Tinatawag din ang wikang ito na Tiyad Iní, Basi, Niromblon, o Sibuyanon. 

Marunong din sa ibang wika ang mga Romblománon. Karaniwang nakakaintindi at nakapagsasalita ng Aklánon, Hiligaynón, at Tagálog ang mga Romblománon sa isla ng Sibuyan. 

Itinuturing na isa ito sa mga masigla at ligtas na wika sa Pilipinas. 

Ang Kamayo o Kinamayo ay isang minorya na wikang Austronesyano sa gitnang silangang baybayin ng Mindanao sa Pilipinas. Ang pangkating etniko ito ay madalas na matatagpuan sa Agusan del Norte at Surigao del Sur. 

Ang Kamayo ay may kaugnayan sa lingguwistika ng Tausug at Butuanon, at pangunahing mga wika sa Pilipinas. 

Ang Kapampángan ay isang wikang austronesian na sinasalita sa Gitnang Luzon. Tinatawag din ang wikang ito na Pampánggo, Pampángan, at Pampanggényo. Pangunahing wika ito ng mga Kapampángan sa lalawigan ng Pampanga. Sinasalita rin ito sa malaking bahagi ng lalawigan ng Tarlac, at sa maliliit na bahagi ng Nueva Ecija, Bulacan, at Bataan. 

Mayroon pa ring ilang pinakamatatandang miyembro o mga naninirahan sa malalayong barangay na Kapampángan ang nananatiling monolingguwal sa kanilang wika. Karamihan naman sa kasalukuyan ay multilinguwal at marunong sa wikang Tagálog, Filipíno, at Inglés. 

May mga lokal na uri ng pananalita na maaaring maikonsiderang diyalekto ng wikang Kapampángan, bagaman wala pang malawak na pag-aaral sa mga pagkakaiba ng mga ito. Gayunpaman, malinaw na ang ilan sa mga pagkakaiba ng pananalita ay nakaayon batay sa heograpiya at sa pamamagitan ng intonasyon. 

Wikang ginagamit ang Kinaráy-a sa iba’t ibang bahagi ng lalawigan ng Antique, Capiz, Guimaras, Iloilo, at ng ilang grupo sa lalawigan ng Palawan.  Kilala rin ito sa tawag Antiqueño, Hinaráy-a, Hamtikanon, at  Karáy-a. .

Naitala na ang terminong Kinaráy-a ay nagmula sa salitang ‘iraya’ na nangangahulugang ‘itaas’. Samantalang ang panlapi na ‘ka’ naman na nangangahulugang ‘kasama’ at ‘an’ na nangangahulugang ‘dumaan sa isang bagay’. Ayon sa Ethnologue, kabilang ito sa wikang Austronesian at na maituturing itong matatag na wikang ginagamit sa mga pamayanan at bilang wikang panturo sa edukasyon.

Noong 2013, idinagdag ng Department of Education (DepEd) ang Kinaray-a (Capiz, Alklan) bilang isa sa 19 lokal na wikang ginagamit bilang midyum ng pagtuturo mula Kinder hanggang Grade 3 sa ilalim ng Mother-Tongue-Based Multi-Lingual Education (MTB-MLE). 

Itinuturing ng Komisyon sa Wikang Filipino na isa ang Kinaráy-a sa mga pangunahin at pinakamatatandang wika ng Pilipinas. Isa sa mga marka ng pagtangkilik at adbokasiya sa pagpapalakas ng wikang ito ang pagtatayo ng KWF ng monumentong Bantayog-Wika noong 2018 sa Evalio B. Javier (EBJ) Freedom Park sa San Jose de Buenavista, Antique. 

Taong 2025, kinilala ang wikang Kinaráy-a bilang opisyal na wika ng Antique.

Isa sa mga wikang Danáw ang Magindanáwon o Maguindanáon  na ginagamit o sinasalita sa halos buong lalawigan ng Maguindanao maging sa mga karatig nitong lugar. Kabilang na dito ang bayan ng Pikit sa Hilagang Cotabato, bayan ng Lutayan sa Sultan Kudarat, at sa ilang lugar sa lalawigan ng Lanao del Sur, South Cotabato, at Zamboanga del Sur. Ilan sa mga tukoy na dialekto nito ang Laya, Ilud, Biwangan, Sibugay, at Tagakawayan. 

May mga naisagawa nang mga pag-aaral kaugnay sa pagkakaiba-iba ng wikang ito sa iba’t ibang munisipalidad sa Maguindanao sa Sultan Kudarat, Cotabato City, Datu Odin Sinsuat, Mother Kabuntalan, Talayan, Datu Piang, Shariff Aguak, Mamasapano, General SK Pendatun, and Buluan. Ayon sa pag-aaral, dahil sa malawak ang sakop ng wikang Maguindanon, nag-iiba ang porma nito batay sa heograpikal na lokasyon at nagkakaroon ng iba’t ibang baryason sa ponolohiya, morpolohiya, at leksikal na paggamit (Kunso at Mendoza). 

Batay sa mga tala ng Komisyon sa Wikang Filipino, itinuturing ito bilang masigla, buhay, at ligtas na wika. Ayon sa senso ng Philippine Statistics Authority noong 2022, pangsiyam ito sa sampung nangungunang wika/diyalekto na karaniwang ginagamit sa tahanan. Kasama na rin ito sa mga wikang ginagamit sa pagtuturo mula Kinder hanggang Grade 3 sa ilalim ng Mother-Tongue-Based Multi-Lingual Education (MTB-MLE) na ipinatutupad ng Department of Education.

Ang wikang Meranaw o mas higit na kilala sa tawag na Maranao ay wika ng katutubo na naninirahan sa lalawigan ng Lanao del Sur, partikular sa siyudad ng Marawi na tinaguriang “Islamic City of the Philippines” dahil sa mataas na porsiyento ng mga Muslim na naninirahan dito.

Ipinagpapalagay na nagmula sa pangkat ng mga wikang Austronesyano, Malayo-Polynesian, Katimugang Pilipinas, Danao at Iranon ang wikang Meranaw. Sa kasalukuyang anyong ortograpiya ng wikang Meranaw, may 23 ponema ng tunog, 4 na patinig at 19 na katinig na may 4 na mabibigat na tunog na itinuturing na natatanging ritmo ng wikang ito. Lumilitaw na mahigit sa 600 salitang Meranaw ang nag-ugat sa wikang Arabo. Patunay ito na sa naganap nang impluwensiyang Arabong mangangalakal na nanirahan sa Pilipinas hindi lamang sa relihiyon kundi maging sa estruktura ng wikang katutubong Meranaw.

Ayon sa datos ng Philippine Statistics Authority (PSA) taong 2020, tinatayang nasa mahigit 274,110 ang mga taong gumagamit ng Maranao sa kanilang mga tahanan hanggang sa mga pampublikong usapan.

Ang wikang ito ng Meranaw, may natatanging ritmo at tinig na mula sa tao ng Lanao!

Ang Sebwáno ay isa sa mga pangunahing wika sa Pilipinas. Ito ay kinakagiwan tawagin na  Bisaya o Binisaya, Sugbuanon, Cebuano/Sebuano at Sinugbuanong Binisaya. Madalas itong sinasalita sa Cebu, Negros Oriental, Bohol, Siquijor, ilang bahagi ng Masbate, kanlurang bahagi ng Leyte, Agusan, Bukidnon, Davao, Lanao del Norte, Surigao del Norte, Misamis Oriental, Zamboanga del Sur, at sa iba pang bayan ng Cotabato. 

Ang Sebwáno ang lingua franca at karaniwang sinasalita ng Gitnang Visayas, ang kanlurang bahagi ng Silangang Visayas, ilang kanlurang bahagi ng Palawan at karamihan sa mga bahagi ng Mindanao.

Surigaonon  ang wikang sinasalita ng mga grupong Surigawnón sa mga lalawigan ng Surigao del Norte at Surigao del Sur; Isla ng Dinagat; at sa mga bayan ng Kitcharo at Jabonga sa lalawigan ng Agusan del Norte.

Ayon sa Komisyon sa Wikang Filipino (n.d.),  nananatiling aktibong wika ang Surigaonon sa rehiyon, subalit may mga pagbabago na ring naitatala sa anyo at gamit nito. Sa pananaliksik ni Penera (2021), lumilitaw na dumaraan ang Surigaonon sa mga morpolohikal na proseso gaya ng panghihiram ng salita, pagdaragdag ng panlapi, at pagbabawas ng mga titik. Ang ganitong mga pagbabago ay bunga ng intermarriages, edukasyon, trabaho, at turismo, na nagtutulak sa mga tagapagsalita na makipag-ugnayan at umangkop sa iba’t ibang wikang malapit sa kanila gaya ng Cebuano, Boholano, Leyteno, Tagalog, at Ingles (Penera, 2021; Bayang et al., 2025).

Sa isang pagsusuri nina Bayang et al. (2025), natuklasan na 30% ng mga Surigawnón ang hindi na gumagamit ng ilang katutubong salita tulad ng nautas, baju, pyangga, mayaas, dimudo, at andjaanay, upang mas madaling makipag-usap sa mga nagsasalita ng Boholano at Leyteno. Dahil dito, bumababa ang antas ng paggamit sa wikang Surigaonon, at kung hindi ito mapagtitibay sa mga kabataan, maaaring humantong ito sa unti-unting pagkawala. Bagaman itinuturing pa rin itong “ligtas” sa kasalukuyan ayon sa Komisyon sa Wikang Filipino (n.d.), mahalagang mabigyang-pansin ang mga pagbabagong ito upang maisulong ang mas malawak na paggamit, pag-aaral, at pagpapasa ng Surigaonon sa mga susunod na henerasyon.

Ayon sa pag-aaral ni Penera (2021), dumaraan sa ilang morpolohikal na proseso ang wikang Surigaonon—kabilang dito ang panghihiram, pagdaragdag ng panlapi, at pagbabawas ng mga titik. Ang mga pagbabagong ito ay hindi maaaring ihiwalay sa epekto ng pakikipag-ugnayan sa ibang wika gaya ng Cebuano, Boholano, Leyteno, Tagalog, at Ingles. Kabilang sa mga salik na nagtutulak sa pagbabagong ito ay ang paglaganap ng intermarriages, paglipat ng tirahan, pagtatrabaho sa kalunsuran, at pagdagsa ng mga turista (Penera, 2021; Bayang et al., 2025).

Bagaman itinuturing pa rin itong ligtas ayon sa Komisyon sa Wikang Filipino (n.d.), mahalaga pa ring mabigyang-pansin ang mga pagbabagong ito. Sa pamamagitan ng mga inisyatibo sa dokumentasyon, edukasyon, at lokal na media, maaaring mapanatili ang kasiglahan ng Surigaonon bilang buhay na wika at daluyan ng kultura sa rehiyon ng Caraga.

Wikang katutubo ang Tausug o Bahasa Sug na sinasalita ng mga Tausug na sinasabing “Mga Tao ng Agos” o tinuturing na “People of the Current” na naninirahan sa lalawigan ng Sulu at Tawi-tawi. Tinatayang humigit limampung porsiyento ng populasyon ng Sulu ang gumagamit ng wikang Tausug na kinikilala bilang pangunahing wika. Samanatala, karamihan pa rin sa mamamayan ng Sulu ay ginagamit ang wikang Filipino at Ingles sa mga paaralan. 

Nagmula ang salitang Tausug sa katagang “tau” na nangangahulang tao at “Suug” na sinaunang pangalan naman ng isla sa Jolo. Mahigit sa 900,000 katao ang populasyon ng mga Tausug na naninirahan sa rehiyon ng Pilipinas.

Kinikilala ang wikang Tausug bilang Lingua Franca sa arkipelago ng Sulu. Makikita ang pagkakahawig nito sa bokabularyo ng wikang Surigaonon, Sugbuanon (Cebuano), Bicolano at iba pang katutubong wika sa Pilipinas. Kapansin-pansin din ang impluwensiya ng wikang Malay at Arabe na matatagpuan sa wikang Tausug. 

Mula sa sinasabing mga tao ng agos hanggang sa wikang katutubong agos ng kasaysayan, wikang maipagkakapuri, ang Tausug!